Coğrafya Terimleri

Tarih Mayıs 13, 2007 in Coğrafya Terimleri Sözlüğü by sibernetikci

AKDENİZ İKLİMİ : Yazlar sıcak ve kurak,kışlar ise ılık ve yağışlıdır.Akdeniz ülkelerinde,Orta Californiada,şili’de,Güney Afrikanın Cape Town yöresinde görülür.Bitki örtüsü”maki”dir.

ATMOSFER : Dünyayı çevreleyen hareketli hava tabakasıdır.Nitrojen,oksijen,su buharı ve başka gazlardan oluşur.Atmosfer,yeryüzüne yaklaştıkça yoğunlaşır,uzaklaştıkça incelir.Çeşitli katman
ları vardır : Dıştan içe doğru;Egzosfer,İyonosfer,Mezosfer,Stratosfer,troposfer.

ALTOSTRATUS : Alçak basıncın belirtisi olan gri bulut kümesi.
ALTOCUMULUS : Gri-beyaz renkli küçük yuvarlak bulut türü.
ANEMOMETRE : Rüzgar hızını ölçmeye yarayan alet.
ANTİSİKLON : İyi hava koşullarının hakim olduğu yüksek basınç alanıdır.
BAROMETRE : Hava basıncını ölçmeye yarayan alet.
BEAUFORT GÖSTERGESİ : Açık alanda rüzgarın şiddetini belirten gösterge.1805 yılında Amiral Sir Francis Beaufort tarafından geliştirilmiştir.
BULUT : Havada asılı olarak duran ve su damlacıkları ile buz kristallerinden oluşan kütle.
CEPHE : Frklı özelliklere(ısı,nem)sahip hava kütlelerinin karşılaştığı yer.Bu yarde meydana gelen
yağış da ”cephesel yağış” denir.

CİRROCUMULUS : Atılmış pamuğu andıran bulut türü.
CİRRUS : Gökyüzündeki en yüksek bulut kümesi.Çok beyaz ve lifimsi bir görünümü vardır.

CUMULONİMBUS : Alt kısımları çok koyu gri ve hatta bazen de siyah olan gökgürültüsü bulutları.
CUMULUS : Beyaz bulut kümelerinin yığılmasıyla oluşan bulut türüdür.
ÇEKİRDEK : Dünyanın merkezini oluşturan en iç tabaka.
ÇİĞ : Yere yakın cisimler üzerinde oluşan su yoğulaşması.
ÇÖKÜNTÜ KAYALARI : Karada ya da denizde çeşitli tortul kütlelerinin birikmesi ile oluşan tortul kayalar.
ÇÖL : Bitkiden yoksun, kurak bölgelerdir.Yağış 250 mm’nin altındadır.Örneğn;Sahra,Atakama,Gobi,Taklamakan,Namib,Karakum ,Kızıl
kum,Kalahari çölleri.

DELTA : Yünanca bir harf olan delta sözcüğü , nehirlerin ağzında, bu nehirler tarafından getirilen
birikintilerin oluşturduğu toprak parçaları için kullanılır. Deltalar, nehirlerin getirdiği alüvyonların,
Denizlerin dalgalarının açığa taşıyabilecekleri miktardan daha fazla olduğu yerlerde oluşur. Nil ve
Ganj nehirleri büyük deltalara sahiptir.
DEPREM : Yer kabuğunun ani hareketi. Bu devinim sonucu dünyamızın yüzeyi sarsılır. Yer kabuğundan
gelen sismik dalgalar yeryüzüne doğru yayılır ve büyük can ve mal kaybına sebep olabilir. Çeşitli
dereceleri vardır. Depremin şiddeti sismoğraf denilen bir aletle ölçülür.
DÖNENCE : Tam öğle vakti, güneşin en tepeye yükseldiği enlemlere dönenceler denir. 21
Haziranda güneş Yengeç Dönencesindedir. 21 Aralıkta ise Oğlak Dönencesindedir.
EKSEN : Kendi çevresinde dönen bir cismin, çevresinde döndüğü varsayılan düşsel doğru.
Dünyanın ekseni Kuzey Kutbundan başlar, merkezden geçtikten sonra Güney Kutbunda biter.
Dünyamız Güneşin çevresinde de döndüğünden, ekseni yörüngesine uygun bir eğim gösterir.
ENLEM ve BOYLAM : Bunlar küreler üzerine çizilen çizgilerdir. Kuzey ve Güney kutup noktala
Rını birbirine bağlayan çizgilere boylam denir. Ekvatora paralel uzanan çizgilere ise enlem de
nir.
FİYORT : Dağlık kıyı bölgelerinde denizin oluşturduğu dik kenarlı girinti. Kökeni buzulların
aşındırdığı vadilerdir. Buzulların erimesi sonucu, vadiler yok olur ve deniz seviyesinde yüksel
me olur. Norveç, Yeni Zellanda, Güney Şili kıyılarında tipik örnekleri vardır.
GAYSER : Düzenli aralıklarla ya da ara sıra yerden hızla fışkıran sıcak su. Dha çok yeraltı sula
rının ısınarak buharlaştığı volkanik bölgelerde görülür. ABD, İzlanda, Yeni Zellanda’da sık görü
lür.
GLASİYER(BUZUL) : Aşağıya doğru yavaş yavaş devinen buz kütlesi. Kendisi için uygun
bir yol bularak hareket eder. Genellikle bir akarsu vadisine giderek derinleşir ve güçlenir.